m.m.v. R. Leijen
In het eerste artikel heb ik een inleiding gegeven over social media en kennisdeling. Dit artikel ging in op wat de mogelijkheden zijn en waarom de social media een steeds belangrijkere rol spelen. Naast de conclusie dat het gaat om lef, creativiteit en gewoon doen is bewustwording van de (on)mogelijkheden net zo belangrijk. In dit artikel ga ik in op die (on)mogelijkheden en mogelijke gevaren die aan het gebruik van social media kleven.
Bewustwording
Sociale media is er en zal niet verdwijnen. Wel is het belangrijk om te beseffen wat de impact kan zijn van je eigen aanwezigheid voor jezelf en voor je organisatie. Er zijn genoeg voorbeelden (uiteraard op internet) te vinden dat een niet goed doordachte actie ongelooflijke consequenties kan hebben. Dat alle werknemers CV’s op netwerksites nalopen is bekend. Zou de werknemer die twittert dat hij zich verveelt tijdens werktijd op het werk goed hebben nagedacht dat zijn werkgever dat ook leest? Of wat zouden de jongens van Domino Pizza gedacht hebben toen ze de inhoud van hun neus in pizza’s stopten, dat filmden en op youtube zetten? Dat Domino dit niet in de gaten zou hebben? 1
Toen ik begon met het gebruik van social media stelde ik mijzelf de vraag hoeveel ik over mijzelf prijs moest geven op een vriendensite als hyve. Eerst jezelf maar eens googelen. Los van verrassende resultaten bleek dat ik ook in uniform digitaal was vastgelegd tijdens een presentatie. Ik stond met naam en foto herkenbaar als politiemedewerker op het net. In hoeverre zou ik dan geloofwaardig zijn als ik op mijn profiel zou stellen dat ik bij de vrijwillige brandweer werk?
Toch moet je altijd bewust zijn van je werk en wat je daarover kwijt wil in de virtuele wereld. Als politiemedewerker heb je nu eenmaal een beroep wat voor anderen op vele manieren interessant kan zijn. De oplossing is niet om studenten mee te geven dat ze nu bij de politie werken en daarom niet langer actief mogen zijn binnen de wereld van social media. Nee, je moet ze bewust maken van de gevaren die ook aan de virtuele wereld kleven, net zoals in de grote boze echte wereld.
Privacy
Als je echt actief bent in de wereld van de sociale media geef je een deel van je privacy prijs. Dit is voor ieder individu een eigen afweging en de één gaat daarin verder dan de ander. Social media en privacy zijn eigenlijk elkaars tegenpolen. Wil je actief zijn binnen de diverse social media dan doe je afstand van je privacy. Hecht je veel waarde aan je persoonlijke privacy dan kan je maar beter niet actief deelnemen aan de social media. Natuurlijk kun je als gebruiker voorkomen dat je gegevens worden blootgesteld of doorverkocht aan derden, vierden, vijfden en iedere andere partij die interesse heeft. Om misbruik tegen te gaan wordt logischerwijs verwacht dat je met enige zorgvuldigheid met je gegevens omgaat. Voor je het weet ligt je levensverhaal onbedoeld te grabbel, na je deelname aan een prijsvraag voor het winnen van die mooie scooter, het invullen van een enquête voor dat goede doel of je offerteaanvraag bij die o, zo voordelige lening van (ik noem geen namen) bedrijf X. 2
Op de sociale sites geef je jezelf, gevraagd en ongevraagd, bloot op vele manieren. Dit kan door middel van: bijnamen, foto’s, filmpjes, mailadressen, clublidmaatschappen, presentaties, cv’s, etc. etc. Door de komst van social media doe je eigenlijk afstand van je privacy. Of zoals een collega riep: “privacy, who cares?”
Het is onvoorstelbaar hoeveel informatie mensen op sociale netwerksites zetten’. Dat stelt Sharon Conheady, directeur van beveiligingsbedrijf First Defence Information Security en spreker op de aanstaande Infosecurity beurs. Volgens Conheady kunnen social engineers daarom op sites als Hyves en LinkedIn gemakkelijk aan vertrouwelijke informatie komen. En misbruik maken van die gegevens. Ze verwijst onder meer naar Pleaserobme.com waar op basis van twitter-informatie was na te gaan wie wanneer met vakantie was, en naar andere succesvolle voorbeelden van social engineering. Zelf achterhaalde ze op basis van iemands geboortedatum en favoriete pizza diens e-mailadres. Op zijn verjaardag mailde ze hem een kortingsbon voor een pizza. 3
Identiteitsdiefstal
Bij identiteitsdiefstal, ook wel identiteitsfraude genoemd, gebruikt een crimineel de persoonlijke en/of financiële gegevens van iemand anders om kwaad te doen. Vaak gaat het om geld: iemand vraagt op naam van een ander een creditcard aan of misbruikt andermans creditcardgegevens om bijvoorbeeld op internet aankopen te doen. Overigens hoeft het niet altijd om geld te gaan. Zo kunnen kwaadwillenden ook de inloggegevens van een ander misbruiken om aan chatsessies mee te doen of e-mails verzenden uit naam van het slachtoffer. Beide zijn vormen van identiteitsdiefstal.4 Slechts drie op de honderd Nederlanders vreest ooit het slachtoffer te worden van identiteitsdiefstal. Hiermee zijn Nederlanders het meest laconieke volk op internet. Als diegenen worden meegerekend die zich lichte zorgen maken over identiteitsfraude, blijkt dat minder dan een kwart van de Nederlanders überhaupt rekening houdt met identiteitsdiefstal.5
Het is daarom dan ook verstandig om goed na te denken wat je wel en niet via het internet met anderen deelt. Vaak kan met de info van een aantal sites al een profiel worden opgesteld van een persoon. Naam, woonplaats, geboortedatum, veel meer heb je niet nodig om valse accounts aan te maken.
Ontslag
Steeds vaker is te zien dat mensen niet goed kunnen omgaan met social media. Vooral in de VS zijn tientallen gevallen bekend van mensen die worden ontslagen als gevolg van een uitingen op hun profielpagina bij oa facebook of myspace.6 Maar niet alleen in de VS kunnen uitingen op facebook of twitter tot consequenties leiden. Ook in Nederland zijn er gevallen bekend. Wat te denken van Cornald Maas die wat twittert over Sineke en vervolgens door de grootste familie van Nederland wordt verstoten. Of Paul de Leeuw wiens sarcastische tweet over een suzuki swift niet gewaardeerd en begrepen werd. Inmiddels is hij gestopt met twitter. Een recente twitterboodschap van een bijna-Cisco medewerker bewijst dat je maar een paar tekens nodig hebt om permanente schade toe te brengen aan je CV. De boodschap die deze bijna aangenomen Cisco medewerker op het net plaatste via Twitter, besloeg zo ongeveer het volgende: “Cisco heeft me zojuist een baan aangeboden! Nu moet ik nog de afweging maken tussen het vette salaris en het doen van werk dat ik haat.” Niet lang na zijn tweet (zoals een berichtje op Twitter ook wel genoemd wordt) kreeg hij antwoord van een jurist, werkzaam bij Cisco. “Wie is de manager die je aan heeft genomen? Ik weet zeker dat ze graag willen horen dat je een hekel hebt aan het werk dat je gaat doen. 7” En wat te denken van @grotedame, een districtchef uit Drenthe, die twittert: “’Politiek is nu goed wakker en buitelt over elkaar als het gaat om terechte zorg over fascistische PVV’.” Als gevolg hiervan vroeg de PVV om het ontslag op staande voet van deze chef en ontstond er de nodige commotie. Dit werd door de korpsbeheerder echter niet gedaan.
Gedragscode
Om toch wat richtlijnen over het gedrag in de social media met elkaar af te spreken is er een gedragscode ontwikkeld. Een aantal bedrijven en instellingen heeft daarom een zogenaamd “gedragscode sociaal media gebruik” opgesteld. Dit kan per bedrijf(tak) of organisatie verschillen. Op internet circuleert een set van “11 commandments of social media 8” als voorbeeld. Vrij vertaald levert dit de volgende codes op:
• Bedenk dat het aanwezig zijn op sociale media vergelijkbaar is met het aanwezig zijn op een feestje waar je vrienden, je collega’s, je baas en je klanten ook zijn. Wat er op tijdens dat feestje gezegd is is iedereen na een week weer grotendeels vergeten, op internet is dit tot in de eeuwigheid terug te vinden.
• Publiceer geen bedrijfsgevoelige informatie.
• Maak geen ruzie en lieg niet. Geef fouten toe. Bied excuses aan wanneer nodig
• Maak verschil tussen wat je op persoonlijke titel meldt en wat je vanuit je functie schrijft.
• Breng jezelf niet in verlegenheid met tekst, video- of fotomateriaal waarmee je niet geassocieerd wil worden.
• Maak eventuele bronnen kenbaar.
• Spreek met respect over andere culturen.
• Respecteer copyright, gebruik geen merkuitingen van anderen zonder toestemming
• Controleer de reacties op je blog en zorg ervoor dat ze net zo respectvol zijn als van je eigen bijdrage.
• Citeer geen collega’s en gebruik niet andermans materiaal zonder toestemming.
• Plaats geen verdekte marketingboodschappen.
Wel of geen social media?
Laat je door bovenstaande nu vooral niet afschrikken. Zoals het artikel al aangeeft, het gaat om bewustwording. Wanneer je je bewust bent van de gevaren die er op de loer liggen, dan kun je je gedrag hierop afstemmen. De virtuele en echte wereld gaan steeds meer moeiteloos in elkaar over. Wat virtueel gezegd of geschreven wordt, kan zomaar IRL (in real life) terugkomen. Voor de één is social media not done. Uit angst, onbekendheid of een weloverwogen keuze op basis van bovenstaande punten. De ander begeeft zich meer in de virtuele wereld en kent minder tot geen angst en let wel op wat hij/zij met de wereld deelt. Je kan je profiel afschermen, je tweets protecten en je picasa-album op privé zetten. Uit de voorbeelden waar het fout is gegaan kunnen we leren dat je hier wel scherp op moet blijven letten en privé-berichten geen openbare berichten worden.
Niet alleen op individueel niveau worstelt men met de vraag of je nou wel of niet actief moet zijn met social media. Ook op organisatieniveau wordt deze vraag gesteld. Een mooi voorbeeld van deze worsteling was te zien in Duitsland, waar enkele grote bedrijven de toegang tot Facebook, Twitter en andere sociale media hebben geblokkeerd voor hun werknemers. Ze zijn bang voor bedrijfsspionage, schrijft het Duitse zakenblad WirtschaftsWoche. Het gaat om bedrijven als Porsche, Volkswagen en Commerzbank 9. Onderliggend speelt hier natuurlijk het oude denken van het controleren van medewerkers een rol bij. Daarnaast wordt het argument van “verlies van arbeidsproductiviteit” gebruikt. Zoals in het eerdere artikel aangegeven draait het gebruik van social media in de organisatie vooral om het vertrouwen in en van medewerkers en het geven van vrijheid. Twitteren of Hyven onder werktijd? Het zal je arbeidsproductiviteit niet verlagen. Onderzoek van de University of Melbourne wijst uit dat pleziersurfers op het werk zo’n 9% productiver zijn 10.
Kortom, wees je bewust van je handelen en van dat wat je prijsgeeft. Staat het eenmaal op internet dan kan je het (bijna) niet meer verwijderen. Denk na over de dingen die je doet en zegt. Google jezelf ook eens zo nu en dan of trek jezelf na op wieOwie. Het kunnen ook anderen zijn die dingen over jou plaatsen, bijvoorbeeld je lidmaatschap van een tennisclub, een sportprestatie of een presentatie die je ergens geeft. Goh, het gedrag en de misdragingen in de virtuele wereld lijken bijna wel op het gedrag en de misdragingen in de echte wereld. Zou er überhaupt wel een verschil zijn?
Tot slot wil ik ook hier nog eens de aandacht vestigen op de cursus 23-dingen. Je leert hier over Web 2.0 vooral door zélf dingen te ontdekken. Door over deze ontdekkingen te schrijven in een eigen weblog, zal je het bestudeerde onderdeel beter opnemen. Daarnaast leer je ook door op weblogs van medecursisten te kijken en te reageren op elkaars berichten. “Leren door te doen” is het credo. 23-dingen draagt bij aan het ontdekken van de (on)mogelijkheden van het internet en leert je bewust te zijn van de dingen die je doet in de virtuele wereld. Ik heb hem zelf ook met veel plezier gedaan.
